Ubezpieczenie kredytu: kiedy chroni, a kiedy tylko podnosi RRSO

Pytanie, które trzeba zadać najpierw

Nie brzmi ono „ile kosztuje ubezpieczenie", tylko: czy bez tego ubezpieczenia dostanę ten sam kredyt na tych samych warunkach? Od odpowiedzi zależy wszystko - także to, czy koszt polisy w ogóle widzisz w RRSO.

Ustawa o kredycie konsumenckim liczy do całkowitego kosztu kredytu również koszty usług dodatkowych, jeżeli ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu albo do uzyskania go na oferowanych warunkach. Praktyczne tłumaczenie:

• Ubezpieczenie obowiązkowe - bez niego nie ma kredytu. Składka musi być w RRSO. Widzisz ją w liczbie na umowie.
• Ubezpieczenie „dobrowolne", ale premiowane - bez niego kredyt jest, tylko droższy (wyższa marża, wyższa prowizja). To wciąż warunek uzyskania kredytu na oferowanych warunkach, więc też wchodzi do RRSO.
• Ubezpieczenie naprawdę dobrowolne - nie zmienia ani decyzji, ani ceny kredytu. Do RRSO nie wchodzi. I to jest najbardziej podstępny wariant: porównujesz dwie oferty po RRSO, a jednej z nich nie widać 8 tysięcy złotych składki. Doliczasz je sam albo porównujesz jabłka z gruszkami.

Trzy sposoby, w jakie bank doliczy składkę

Weźmy jeden kredyt i policzmy go cztery razy: bez ubezpieczenia i w trzech wariantach jego doliczenia. Wszędzie te same warunki bazowe - 100 000 zł, oprocentowanie 7,50%, 60 rat równych - i wszędzie ta sama składka 8 000 zł (poza wariantem miesięcznym).

Zanim przejdziemy dalej - zwróć uwagę, że rata nie mówi tu prawdy. Wariant ze składką potrąconą ma najniższą ratę spośród ubezpieczonych (2 003,79 zł, dokładnie tyle samo co kredyt bez polisy) i jednocześnie najwyższe RRSO z całej tabeli. Nic dziwnego: rata jest ta sama, ale do ręki dostajesz 92 000 zł zamiast 100 000 zł. Płacisz jak za sto tysięcy, a pożyczasz dziewięćdziesiąt dwa.

Najdroższy wariant: odsetki od ubezpieczenia

Popatrz jeszcze raz na wiersz „składka kredytowana". Bank dolicza 8 000 zł do kwoty kredytu, więc podpisujesz umowę na 108 000 zł, choć na konto wpływa 100 000 zł. I od tych 108 tysięcy naliczane są odsetki.

Ubezpieczenie kosztowało 8 000 zł, ale zapłacisz za nie 9 618,22 zł. Nadpłata idzie nie do ubezpieczyciela, tylko do banku - w formie odsetek od kwoty, której nigdy nie widziałeś na koncie. To ta sama arytmetyka, która sprawia, że kredytowana prowizja jest droższa od zapłaconej gotówką.

Jeżeli masz 8 000 zł oszczędności i bank daje wybór - zapłać składkę z własnych środków. Jeżeli nie masz i musisz ją kredytować, wiedz przynajmniej, ile ta wygoda kosztuje.

Co ta polisa właściwie obejmuje

„Ubezpieczenie kredytu" to nazwa handlowa, nie prawna. Pod tym hasłem sprzedaje się produkty o bardzo różnym zakresie - a to zakres decyduje, czy polisa jest zabezpieczeniem, czy tylko pozycją w koszcie kredytu:

• Na życie - w razie śmierci kredytobiorcy ubezpieczyciel spłaca pozostały kapitał. Najbardziej sensowna i najłatwiejsza do wyceny część.
• Na wypadek trwałej niezdolności do pracy - działa, ale zwykle przy wysokim progu orzeczenia. „Niezdolność do wykonywania dotychczasowego zawodu" i „całkowita niezdolność do pracy" to dwie zupełnie różne polisy.
• Od utraty pracy - najczęściej najsłabszy element. Typowe ograniczenia: świadczenie tylko przy zwolnieniu z winy pracodawcy (nie przy umowie na czas określony, która po prostu się skończyła), karencja kilku miesięcy od zawarcia umowy, wypłata przez ograniczoną liczbę rat.
• Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego (przy hipotece) - zabezpiecza bank, nie Ciebie, choć płacisz Ty. Znika, gdy saldo kredytu spadnie poniżej ustalonego progu wartości nieruchomości - o czym bank nie zawsze przypomina sam.

Kiedy ubezpieczenie ma sens

Ma - i nie chodzi o to, żeby zawsze odmawiać. Polisa na życie przy kredycie hipotecznym jest jedną z niewielu sytuacji, w której koszt jest realnie uzasadniony. Warto ją rozważyć, gdy spełnione są łącznie dwa warunki:

• Kwota jest duża, a okres długi. Przy 400 000 zł na 25 lat ryzyko, że w tym czasie coś się stanie, nie jest teoretyczne. Przy 8 000 zł na 12 miesięcy - jest.
• Ktoś zostałby z tym długiem. Jeżeli jesteś jedynym żywicielem rodziny albo kredyt bierzecie wspólnie i jedna pensja nie udźwignęłaby raty, polisa robi dokładnie to, do czego służy ubezpieczenie: zamienia katastrofę w wydatek.

W tej sytuacji zrób jednak jedną rzecz: porównaj polisę bankową z indywidualną polisą terminową na życie kupioną poza bankiem. Bankowe ubezpieczenia grupowe bywają wygodne, ale rzadko najtańsze - a przy hipotece możesz zwykle przedstawić własną polisę z cesją na bank.

Kiedy nie ma sensu

• Masz już ubezpieczenie na życie z sumą wystarczającą na pokrycie zobowiązania. Druga polisa nie podwaja ochrony, tylko koszt.
• Kredyt jest krótki i niewielki. 12-24 miesiące i kwota, którą rodzina spłaciłaby z oszczędności - ochrona jest wtedy tania w rezerwie gotówkowej, nie w polisie.
• Twoja sytuacja mieści się w wyłączeniach. Umowa na czas określony, samozatrudnienie, praca za granicą - sprawdź, czy polisa od utraty pracy w ogóle by zadziałała. Jeżeli nie, płacisz za świadczenie, którego nie dostaniesz.
• Składka kredytowana zjada więcej niż ryzyko. Jeżeli, jak w tabeli powyżej, ubezpieczenie podnosi koszt kredytu o połowę, to nie jest już decyzja o bezpieczeństwie - to decyzja o cenie.

Wcześniejsza spłata: część składki wraca

Jeżeli spłacisz kredyt przed terminem, ochrona za pozostały okres przestaje działać - a skoro nie działa, nie powinieneś za nią płacić. Przy kredycie konsumenckim art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim nakazuje proporcjonalne obniżenie całkowitego kosztu kredytu, a Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku w sprawie C-383/18 potwierdził, że obniżka obejmuje wszystkie koszty, nie tylko odsetki.

W praktyce: zasady zwrotu składki znajdziesz w OWU, a roszczenie zgłaszasz pisemnie - do banku i, jeśli to on jest ubezpieczającym, także do ubezpieczyciela. Cały mechanizm i wzór na wyliczenie kwoty opisujemy w osobnym tekście: wcześniejsza spłata i zwrot prowizji.

Policz to sam

Przeczytaj też

• RRSO czy oprocentowanie - dlaczego kredyt „0%" z prowizją ma RRSO 21,83% i czemu niższe oprocentowanie bywa droższe.
• Wcześniejsza spłata i zwrot prowizji - ile pieniędzy bank powinien Ci oddać i jak o nie wystąpić.
• Kredyt hipoteczny krok po kroku - gdzie w procesie pojawia się ubezpieczenie i co można jeszcze negocjować.

Wszystkie liczby w tym artykule zostały policzone silnikiem, który napędza nasze kalkulatory (js/finance.js), przy założeniu rat równych i stałego oprocentowania. Składka 8 000 zł i stawka 7,50% to przykład obliczeniowy, nie oferta żadnej instytucji. Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi doradztwa ubezpieczeniowego, inwestycyjnego ani oferty w rozumieniu art. 66 §1 Kodeksu cywilnego.