Wcześniejsza spłata kredytu: bank musi Ci oddać część prowizji
Spłaciłeś kredyt gotówkowy przed terminem? Bank ma obowiązek oddać Ci proporcjonalną część wszystkich kosztów - w tym prowizji, którą zapłaciłeś z góry, na samym starcie. Większość ludzi o tym nie wie, a banki rzadko przypominają.
Skąd w ogóle takie prawo
Przez lata banki stosowały prostą interpretację: przy wcześniejszej spłacie kredytu oddajemy odsetki za niewykorzystany okres - bo one się po prostu nie naliczą - ale prowizji nie oddajemy, bo była to opłata jednorazowa, „za udzielenie kredytu”. Pobrana w dniu wypłaty, zasłużona raz na zawsze.
11 września 2019 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-383/18, znany jako wyrok Lexitor. Trybunał orzekł, że przy wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego obniżeniu podlegają wszystkie koszty nałożone na konsumenta - niezależnie od tego, czy zależą one od czasu trwania umowy, czy nie, i niezależnie od tego, kiedy zostały pobrane.
W polskim prawie tę zasadę wyraża art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim: w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy - nawet jeśli konsument poniósł je przed tą spłatą. Ta ostatnia część zdania jest tu najważniejsza.
Prowizja, opłata przygotowawcza, opłata administracyjna, koszt ubezpieczenia powiązanego z kredytem - wszystko to podlega proporcjonalnemu zwrotowi, jeśli spłacisz kredyt wcześniej. Nie tylko odsetki.
Jedyne, czego bank nie zwraca, to koszty poniesione na rzecz podmiotów trzecich, których bank realnie nie zatrzymał - w praktyce najczęściej opłaty notarialne i podatki. Prowizja bankowa do tej kategorii nie należy.
Jak liczy się zwrot: metoda proporcjonalna
Cała matematyka mieści się w jednej linijce. Bierzesz zapłaconą prowizję i mnożysz przez udział okresu, którego już nie będzie, w całym pierwotnym okresie kredytowania:
N - liczba rat z umowy (cały pierwotny okres)
k - liczba rat faktycznie zapłaconych do dnia spłaty
Ta sama metoda dotyczy każdej innej opłaty jednorazowej: przygotowawczej, administracyjnej, za rozpatrzenie wniosku.
Konkret: kredyt 50 000 zł spłacony po dwóch latach
Weźmy typowy kredyt gotówkowy. 50 000 zł na 60 miesięcy, oprocentowanie nominalne 12%, prowizja 5 000 zł (czyli 10% kwoty - w tej branży nic nadzwyczajnego). Rata równa wynosi 1 112,22 zł, a gdybyś spłacał kredyt do końca, odsetki wyniosłyby 16 733,34 zł. Z prowizją daje to całkowity koszt 21 733,34 zł i RRSO 18,09% - przy „dwunastce” w reklamie.
Po 24 ratach dostajesz premię i postanawiasz zamknąć sprawę. Do spłaty zostaje saldo 33 486,24 zł. I tu zaczyna się to, o czym bank Ci nie powie:
To bank oddaje Tobie
Umowa była na 60 miesięcy, spłaciłeś po 24. Skróciłeś ją o 36 miesięcy, czyli o 60% okresu. Dokładnie takiej części prowizji możesz się domagać: 5 000 zł × 36/60.
To się nigdy nie naliczy
Przez 24 raty zapłaciłeś 10 179,56 zł odsetek. Gdybyś spłacał do końca, zapłaciłbyś 16 733,34 zł. Różnica po prostu znika z Twojego życia.
3 000,00 zł zwrotu prowizji plus 6 553,78 zł odsetek, których nie zapłacisz. Rachunek zamknięcia kredytu wygląda tak: oddajesz saldo 33 486,24 zł, bank może doliczyć rekompensatę maksymalnie 334,86 zł (o niej za chwilę), a Tobie oddaje 3 000,00 zł prowizji. Netto z kieszeni wychodzi 30 821,10 zł.
I teraz uwaga: 3 000 zł prowizji bank odda tylko wtedy, gdy się o nie upomnisz. Odsetki znikną same, bo tak działa harmonogram. Prowizja - nie.
Tabela: ile odzyskasz, spłacając w różnych momentach
Ten sam kredyt - 50 000 zł, 12%, 60 rat, prowizja 5 000 zł - spłacony w czterech różnych momentach. Wszystkie liczby policzone tym samym silnikiem, który napędza nasze kalkulatory:
| Spłata po | Saldo do oddania | Zwrot prowizji | Zaoszczędzone odsetki | Łączna korzyść |
|---|---|---|---|---|
| 12 miesiącach | 42 235,49 zł | 4 000,00 zł | 11 151,18 zł | 15 151,18 zł |
| 24 miesiącach | 33 486,24 zł | 3 000,00 zł | 6 553,78 zł | 9 553,78 zł |
| 36 miesiącach | 23 627,37 zł | 2 000,00 zł | 3 065,97 zł | 5 065,97 zł |
| 48 miesiącach | 12 518,15 zł | 1 000,00 zł | 828,52 zł | 1 828,52 zł |
Zwróć uwagę na proporcje. Przy spłacie po roku zwrot prowizji (4 000 zł) to ponad jedna czwarta całej korzyści. Przy spłacie po czterech latach zaoszczędzone odsetki topnieją do 828,52 zł - i wtedy to prowizja jest większą częścią zwrotu. Im dalej w kredyt, tym bardziej odzyskana prowizja przestaje być dodatkiem, a staje się główną kwotą, o którą warto walczyć.
Powód jest prosty: rata równa spłaca odsetki „z góry”. W pierwszych latach większość Twojej raty idzie na odsetki, więc odsetkowa oszczędność z wcześniejszej spłaty jest ogromna. Prowizja natomiast oddaje się liniowo, po prostu proporcjonalnie do czasu - i dlatego pod koniec kredytu zostaje jedynym realnym zwrotem. Więcej o tym mechanizmie w tekście „Rata równa czy malejąca?”.
Czego to dotyczy, a czego nie
Kredyty konsumenckie
Kredyty gotówkowe, ratalne, pożyczki, karty kredytowe, kredyty w rachunku, chwilówki - wszystko do kwoty 255 550 zł. Tu obowiązuje art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim i wyrok Lexitor bez żadnych „ale”.
Kredyty hipoteczne
Rządzi nimi ustawa o kredycie hipotecznym. Wcześniejsza spłata też obniża koszty, ale bank ma prawo do rekompensaty - przy stałej stopie do 3% spłacanej kwoty, przy zmiennej tylko przez pierwsze 3 lata i nie więcej niż koszt, jaki bank realnie poniósł.
Granica 255 550 zł jest w ustawie o kredycie konsumenckim wprost. Powyżej niej - albo gdy kredyt jest zabezpieczony hipoteką - stosuje się inne przepisy. W praktyce: każdy typowy kredyt gotówkowy, każdy zakup na raty w sklepie i każda chwilówka mieszczą się w reżimie konsumenckim.
Rekompensata dla banku: ile bank może sobie potrącić
Bank nie zostaje zupełnie z niczym. Przy kredycie konsumenckim o stałej stopie może naliczyć rekompensatę za wcześniejszą spłatę, ale ustawa nakłada na nią trzy twarde limity naraz - i obowiązuje najniższy z nich:
| Limit | Ile maksymalnie | Kiedy obowiązuje |
|---|---|---|
| Do końca umowy zostało ponad rok | 1% spłacanej kwoty | zawsze, gdy stopa jest stała |
| Do końca umowy zostało rok lub mniej | 0,5% spłacanej kwoty | zawsze, gdy stopa jest stała |
| Sufit nadrzędny | nie więcej niż odsetki do końca umowy | zawsze - przycina oba powyższe |
| Kredyt o zmiennym oprocentowaniu | 0 zł | rekompensaty nie ma w ogóle |
W naszym przykładzie przy spłacie po 24 ratach saldo wynosi 33 486,24 zł, więc 1% to 334,86 zł. Wobec 9 553,78 zł korzyści to szum. Przy spłacie po 48 ratach zostaje już tylko rok, więc limit spada do 0,5% z 12 518,15 zł, czyli 62,59 zł.
Najgorszy możliwy scenariusz z naszej tabeli - spłata po 12 miesiącach - to rekompensata maksymalnie 422,35 zł przy korzyści 15 151,18 zł. Stosunek 1 do 36. Nie ma sytuacji, w której rekompensata sama z siebie czyni wcześniejszą spłatę nieopłacalną, bo ustawa nie pozwala jej przekroczyć odsetek, które i tak byś zapłacił.
Jak się o to upomnieć - krok po kroku
Wniosek do banku
Pisemnie albo przez bankowość elektroniczną. Podaj numer umowy, datę spłaty, kwotę prowizji, pierwotną i faktyczną liczbę rat oraz wyliczoną kwotę zwrotu. Powołaj się na art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim i wyrok TSUE C-383/18. Zażądaj przelewu na wskazany rachunek.
Reklamacja
Bank ma 30 dni na odpowiedź na reklamację (w szczególnie zawiłych sprawach do 60, ale musi Cię o tym uprzedzić). Brak odpowiedzi w terminie oznacza z mocy ustawy, że reklamację uznano zgodnie z Twoim żądaniem. Sam zwrot powinien nastąpić niezwłocznie - zwykle w ciągu 14 dni od uznania.
Rzecznik Finansowy
Odmowa? Wniosek do Rzecznika Finansowego - postępowanie interwencyjne jest dla konsumenta bezpłatne. Dopiero potem sąd. Przy kwotach rzędu kilku tysięcy złotych sprawy takie zwykle kończą się na etapie reklamacji lub Rzecznika, bo linia orzecznicza jest jednoznaczna.
To najważniejsze zdanie w tym tekście. Odsetki „oddadzą się same”, bo znikają z harmonogramu. Ale zwrot prowizji wymaga Twojego wniosku. Część banków wypłaca ją dopiero po reklamacji, część proponuje kwotę niższą niż należna - policz więc samodzielnie, ile Ci się należy, zanim zaakceptujesz cokolwiek.
Jedyne, czego potrzebujesz do sprawdzenia: umowa kredytowa (kwota prowizji i liczba rat) oraz zaświadczenie o spłacie (data). Reszta to jedno mnożenie.
Roszczenie o zwrot proporcjonalnej części kosztów przedawnia się po 6 latach od dnia wcześniejszej spłaty (dla roszczeń powstałych przed 9 lipca 2018 r. obowiązywał wcześniejszy, 10-letni termin). Po tym czasie bank może po prostu odmówić - i będzie miał rację.
Dlatego przejrzyj wszystkie kredyty gotówkowe i ratalne spłacone przed terminem w ciągu ostatnich sześciu lat. Także te, które spłaciłeś kredytem konsolidacyjnym - to również jest wcześniejsza spłata. Przy kilku takich kredytach potrafi się z tego uzbierać kwota, która robi różnicę w domowym budżecie.
Trzy rzeczy do zapamiętania
1. Zwrotowi podlegają wszystkie koszty, nie tylko odsetki. Prowizja, opłata przygotowawcza, ubezpieczenie powiązane z kredytem - wszystko proporcjonalnie do skróconego okresu. To nie jest kwestia dobrej woli banku, tylko art. 49 ustawy i wyroku TSUE C-383/18.
2. Wzór jest jednolinijkowy. Zwrot = prowizja × (N - k) / N. Policzysz go na kartce w minutę i będziesz wiedział, czy propozycja banku jest uczciwa.
3. Musisz się upomnieć - i masz na to 6 lat. Bank nie zadzwoni z propozycją oddania Ci 3 000 zł. Wniosek, potem reklamacja, potem Rzecznik Finansowy.
Policz to sam
Kalkulator nadpłaty i wcześniejszej spłaty
Wpisz kwotę kredytu, oprocentowanie i okres, a zobaczysz harmonogram, saldo w każdym miesiącu i odsetki, których nie zapłacisz, spłacając wcześniej. Do tego wyniku dopisz proporcjonalny zwrot prowizji ze wzoru z tego artykułu - i masz pełną kwotę, o którą warto się upomnieć.
Policz wcześniejszą spłatęKalkulator RRSO
Sprawdź, ile naprawdę kosztuje kredyt z prowizją. W naszym przykładzie „12%” to w rzeczywistości RRSO 18,09%.
Policz RRSOKalkulator rat
Zobacz, ile odsetek zapłaciłeś do dziś, a ile zostałoby do końca - czyli realną skalę oszczędności ze spłaty przed terminem.
Zobacz harmonogramCzytaj dalej
- Nadpłacać kredyt czy inwestować? - skoro wcześniejsza spłata daje gwarantowany zwrot bez podatku, sprawdźmy, kiedy bije ona każdą inwestycję.
- Rata równa czy malejąca? - dlaczego przy racie równej wcześniejsza spłata wycina tak dużo odsetek: bo w pierwszych latach płacisz głównie je.
- RRSO czy oprocentowanie? - prowizja jest tą częścią kosztu, którą najłatwiej przeoczyć przy podpisywaniu umowy. I najłatwiej odzyskać przy jej zamykaniu.
Wyliczenia wykonano silnikiem js/finance.js przy założeniach: kredyt
50 000 zł, oprocentowanie nominalne stałe 12%, rata równa, 60 rat, prowizja
5 000 zł potrącona z wypłaty. Saldo i odsetki liczone na koniec wskazanej raty,
bez odsetek za dni od ostatniej raty do dnia faktycznej spłaty. Zwrot prowizji
liczony metodą liniową (proporcjonalną do czasu) - część banków stosuje inne
metody, co bywa przedmiotem sporu; metoda liniowa jest tą najczęściej akceptowaną
przez Rzecznika Finansowego i UOKiK. Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi
porady prawnej.